Thơ Haiku

(Viết cách đây 6 năm, giờ đọc lại thấy mắc cười quá.)

Thích thơ Haiku, đơn giản và nhẹ nhàng, thanh thoát như những nét vẽ của tạo hoá. Thơ Haiku, rất ấn tượng. Đọc thơ Haiku, tôi có cảm giác như đang chạm vào thiên nhiên, chạm vào từng mùa, chạm vào những mảnh vỡ của cuộc sống. Chạm vào hoa đào, đom đóm, lá phong, tuyết trắng …

Haiku…

Không dài, nếu không muốn nói là thể thơ ngắn nhất của thế giới. Một thể thơ nổi tiếng của Nhật Bản.

Toàn bài chỉ có 17 âm tiết, có thể xếp thành 3 câu (5,7,5), tất nhiên là mỗi câu cực ngắn.

Trong tiếng Nhật, thơ haiku không có vần và thường không có nhan đề.

Đề tài của haiku là thiên nhiên bốn mùa và những khoảnh khắc độc sáng trong đời.

Chính vì thể mà tôi rất thích thể thơ này. Ngắn nhưng sâu. Một vài từ nhưng lại mở ra không gian mênh mang vô tận khiến bất cứ ai cũng phải suy nghĩ.

Haiku nhẹ nhàng trong âm tiết nhưng mạnh mẽ khi đánh thức tâm hồn người nghe. Haiku đơn sơ về hình ảnh nhưng hàn lâm trong cách nắm bắt thần thái sự vật qua một vài từ.

Do đó, thơ Haiku không có chỗ cho những tính từ hoa mỹ phù phiếm.

Nếu muốn thể hiện nỗi buồn, nhà thơ Haiku sẽ không nhắc đến từ buồn (hay sầu) mà sẽ xếp đặt hình ảnh để gợi lên nỗi niềm ấy. Như:

Trong âm u
Hiên nhà thấm ướt
Mưa thu
(Taigi)

Đặt chữ “buồn” vào bài thơ của Taigi sẽ là thừa. Hình ảnh hiên nhà ướt mưa ấy đã là nỗi buồn rồi, một nỗi buồn sờ được, nếm được và có thể nhìn thấy.

Hầu như mọi bài haiku đều gắn kết với mùa, một mùa nào đó trong năm. Do đó, bài nào cũng có từ “mùa” (gọi là kigo: quý ngữ). Vì sao?

Một số lý do khiến thơ haiku dùng từ “mùa”:

1. Thói quen truyền thống của thơ ca Nhật có từ xa xưa, đặc biệt với loại thơ liên ca (renga), thơ do nhiều người cùng làm, nối tiếp nhau.

2. Từ mùa chính là thi pháp của haiku, giúp nó có sức khơi gợi rất cao, vì mùa có không gian và thời gian rất lớn.

3. Bản thân người Nhật quá yêu thiên nhiên, quá yêu sắc màu của những mùa luân chuyển.

Những từ mùa thường gặp:

Xuân: oanh, én, bướm, ếch, đào, mơ, liễu …

Hạ: chim cu, đom đóm, ve sầu, chuồn chuồn, hoa bìm bìm, sen …

Thu: ngân hà, trăng, nhạn, quạ, lá phong, cúc, …

Đông: sương mù, tuyết, cánh đồng héo úa, năm tàn …

Để sáng tác haiku (hầu như xứ nào cũng có nhà thơ sáng tác theo thể haiku, kể cả Việt Nam), Soichi Furuta có một số lời khuyên như sau:

– Quan sát, khám phá …

– Mở rộng năm giác quan cũng như kí ức và tưởng tượng, tức cả tâm hồn.

– Thiên nhiên ở quanh ta và ở trong ta.

– Dùng từ mùa khi thích hợp.

– Có sổ tay ghi chép ngay những ý tưởng bất ngờ.

– Đọc nhiều thơ haiku của các nhà thơ bậc thày cũ và mới.

– Tránh dùng từ và hình ảnh sáo mòn.

– Tránh dùng tính từ nếu không thật sự cần thiết.

Mặc dù hầu hết những lời khuyên ấy đều có thể áp dụng cho mọi thể thơ nói chung, nhưng với haiku, đấy chính là những điều kiện tiên quyết thiết yếu.

Có hai bài thơ haiku mà tôi khá yêu thích.

Một là thơ của thi sĩ Basho:

Shizukasaya
Iwa ni shimiiru
Semi no koe

Dịch thơ:

Tịch liêu
Thấu xuyên vào đá
Tiếng ve kêu

Hai là thơ của họa sĩ Buson:

Đỉnh Yoshino
Nuốt vào mây trắng
Thở ra hoa đào.

Bình dị, không trau chuốt mà vẫn diễn tả đầy đủ tâm thức con người. Cái hay cái đẹp của Haiku là thế. Không cần biết bạn bắt đầu đọc Haiku từ khi nào, một khi đã nắm bắt được nét đẹp của Haiku, bạn chắc chắn sẽ bị hấp dẫn và đắm lòng sâu hơn cùng các cung bậc trầm lắng của cuộc sống.

Tagged: , ,

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: